1
๑. อารัมภกถา (ณ ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน เมืองพาราณสี)
คำแปลภาษาไทย
ข้าพเจ้า (พระอานนท์) ได้สดับมาแล้วอย่างนี้: สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน ใกล้เมืองพาราณสี. ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเตือนภิกษุปัญจวัคคีย์ว่า:
2
๒. ที่สุด ๒ อย่างที่บรรพชิตไม่พึงเสพ (กามสุขัลลิกานุโยค & อัตตกิลมถานุโยค)
คำแปลภาษาไทย
ดูกรภิกษุทั้งหลาย ที่สุด (ข้อปฏิบัติอันยิ่งยวด) ๒ อย่างนี้ อันบรรพชิตไม่พึงเสพ คือ: ๑. การประกอบตนให้พัวพันด้วยความสุขในกาม ซึ่งเป็นของทราม เป็นของชาวบ้าน เป็นของปุถุชน ไม่ใช่ของพระอริยะ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์, และ ๒. การประกอบความเหน็ดเหนื่อยทรมานแก่ตนให้ลำบากเปล่า ซึ่งเป็นทุกข์ ไม่ใช่ของพระอริยะ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์
3
๓. มัชฌิมาปฏิปทา (ทางสายกลาง: อริยมรรคมีองค์ ๘)
คำแปลภาษาไทย
ดูกรภิกษุทั้งหลาย ข้อปฏิบัติสายกลาง ไม่เข้าไปใกล้ที่สุดทั้งสองอย่างนั้นแล อันตถาคตได้ตรัสรู้แล้วด้วยปัญญาอันยิ่ง กระทำดวงตา กระทำญาณ ย่อมเป็นไปเพื่อความสงบระงับ เพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อความตรัสรู้ เพื่อพระนิพพาน. ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็ข้อปฏิบัติสายกลางที่ตถาคตตรัสรู้แล้วนั้น เป็นไฉน? คือ อริยมรรคอันประกอบด้วยองค์ ๘ นี้เอง ได้แก่: สัมมาทิฏฐิ (ความเห็นชอบ), สัมมาสังกัปปะ (ความดำริชอบ), สัมมาวาจา (วาจาชอบ), สัมมากัมมันตะ (การงานชอบ), สัมมาอาชีวะ (การเลี้ยงชีพชอบ), สัมมาวายามะ (ความเพียรชอบ), สัมมาสติ (ความระลึกชอบ), สัมมาสมาธิ (ความตั้งใจมั่นชอบ). ดูกรภิกษุทั้งหลาย นี้แลคือข้อปฏิบัติสายกลางที่ตถาคตได้ตรัสรู้แล้วด้วยปัญญาอันยิ่ง กระทำดวงตา กระทำญาณ ย่อมเป็นไปเพื่อความสงบระงับ เพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อความตรัสรู้ เพื่อพระนิพพาน
4
๔. ทุกขอริยสัจ (ความจริงอันประเสริฐเรื่องความทุกข์)
คำแปลภาษาไทย
ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็ข้อนี้แล เป็นทุกขอริยสัจ: ความเกิดเป็นทุกข์, ความแก่เป็นทุกข์, ความตายเป็นทุกข์, ความโศก ความร่ำไรรำพัน ความทุกข์กาย ความเสียใจ และความคับแค้นใจก็เป็นทุกข์, ความประสบกับสิ่งอันไม่เป็นที่รักก็เป็นทุกข์, ความพลัดพรากจากสิ่งอันเป็นที่รักก็เป็นทุกข์, ปรารถนาสิ่งใดไม่ได้สิ่งนั้นก็เป็นทุกข์, โดยย่อแล้ว อุปาทานขันธ์ ๕ (ขันธ์อันเป็นที่ตั้งแห่งความยึดมั่นถือมั่น) เป็นตัวทุกข์
Advertisement / สนับสนุนโดย
5
๕. ทุกขสมุทัยอริยสัจ (เหตุเกิดแห่งความทุกข์: ตัณหา ๓)
คำแปลภาษาไทย
ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็ข้อนี้แล เป็นทุกขสมุทัยอริยสัจ (เหตุให้เกิดทุกข์): ตัณหาอันเป็นเครื่องทำให้มีภพใหม่ ประกอบด้วยความกำหนัดด้วยอำนาจความเพลิน เพลิดเพลินยิ่งในอารมณ์นั้นๆ ได้แก่: กามตัณหา (ความอยากในกามคุณารมณ์), ภวตัณหา (ความอยากมีอยากเป็น), วิภวตัณหา (ความอยากไม่มีอยากไม่เป็นหรือดับสูญ)
6
๖. ทุกขนิโรธอริยสัจ (ความดับสนิทแห่งความทุกข์: นิพพาน)
คำแปลภาษาไทย
ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็ข้อนี้แล เป็นทุกขนิโรธอริยสัจ (ความดับไม่เหลือแห่งทุกข์): ความดับสนิทด้วยความสำรอกสละทิ้งโดยไม่เหลือแห่งตัณหานั้นนั่นเอง การสลัดคืน ความหลุดพ้น และความไม่มีอาลัยผูกพันในตัณหานั้น
7
๗. ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจ (หนทางสู่ความดับทุกข์: อริยมรรคมีองค์ ๘)
คำแปลภาษาไทย
ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็ข้อนี้แล เป็นทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจ (ข้อปฏิบัติให้ถึงความดับทุกข์): คือ อริยมรรคอันประกอบด้วยองค์ ๘ ประการนี้แล ได้แก่ สัมมาทิฏฐิ (ความเห็นชอบ), สัมมาสังกัปปะ (ความดำริชอบ), สัมมาวาจา (วาจาชอบ), สัมมากัมมันตะ (การงานชอบ), สัมมาอาชีวะ (การเลี้ยงชีพชอบ), สัมมาวายามะ (ความเพียรชอบ), สัมมาสติ (ความระลึกชอบ), สัมมาสมาธิ (ความตั้งจิตมั่นชอบ)
8
๘. ญาณทัศนะ ๓ รอบ ๑๒ อาการในอริยสัจ ๔ (สัจจญาณ, กิจจญาณ, กตญาณ)
คำแปลภาษาไทย
ดูกรภิกษุทั้งหลาย: "นี้เป็นทุกขอริยสัจ" ดวงตาเกิดขึ้นแล้ว ญาณเกิดขึ้นแล้ว ปัญญาเกิดขึ้นแล้ว วิชชาเกิดขึ้นแล้ว แสงสว่างเกิดขึ้นแล้ว แก่เราในธรรมทั้งหลายที่เราไม่เคยได้ยินได้ฟังมาก่อนในกาลก่อน. "ก็ทุกขอริยสัจนั้นแล ควรกำหนดรู้ (ปริญเญยย)" ... "ทุกขอริยสัจนั้นเราได้กำหนดรู้แล้ว (ปริญญาต)" ... ดวงตา ญาณ ปัญญา วิชชา แสงสว่าง ได้เกิดขึ้นแล้วแก่เรา. (เช่นเดียวกันในสมุทัย: ควรละ-ละได้แล้ว, ในนิโรธ: ควรทำให้แจ้ง-ทำให้แจ้งแล้ว, ในมรรค: ควรเจริญ-เจริญแล้ว)
Advertisement / สนับสนุนโดย
9
๙. พระผู้มีพระภาคทรงปฏิญญาการตรัสรู้อันยอดเยี่ยม
คำแปลภาษาไทย
ดูกรภิกษุทั้งหลาย ปัญญาอันรู้เห็นตามความเป็นจริง มีรอบ ๓ มีอาการ ๑๒ เช่นนี้ ในอริยสัจ ๔ ของเรายังไม่บริสุทธิ์ดีตราบใด เราก็ยังไม่ปฏิญญาแก่โลก... ว่าเป็นผู้ตรัสรู้พร้อมเฉพาะซึ่งอนุตตรสัมมาสัมโพธิญาณอย่างยอดเยี่ยมตราบนั้น. แต่เมื่อใดแล ญาณทัศนะของเราบริสุทธิ์หมดจดดีแล้ว เมื่อนั้นเราจึงปฏิญญาว่าได้ตรัสรู้แล้ว. อนึ่ง ญาณทัศนะได้เกิดขึ้นแก่เราว่า: "ความหลุดพ้นของเราไม่กำเริบ (ไม่กลับกลาย), ชาตินี้เป็นชาติติดท้าย บัดนี้ภพใหม่ไม่มีอีกต่อไป"
10
๑๐. พระอัญญาโกณฑัญญะได้ดวงตาเห็นธรรม (ธรรมจักษุ)
คำแปลภาษาไทย
พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระธรรมเทศนานี้แล้ว ภิกษุปัญจวัคคีย์ต่างมีใจยินดี ชื่นชมพระภาษิตของพระผู้มีพระภาค. ก็เมื่อพระผู้มีพระภาคกำลังตรัสไวยากรณภาษิตนี้อยู่ ดวงตาเห็นธรรม (ธรรมจักษุ) ปราศจากธุลี ปราศจากมลทิน ได้เกิดขึ้นแก่ท่านพระโกณฑัญญะว่า: "สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีความเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งนั้นทั้งปวงล้วนมีความดับไปเป็นธรรมดา"
11
๑๑. พระธรรมจักรอันไม่มีใครหมุนกลับได้ & เสียงแซ่ซ้องของทวยเทพ
คำแปลภาษาไทย
ครั้นพระผู้มีพระภาคทรงหมุนพระธรรมจักรให้เป็นไปแล้ว เหล่าภุมมเทวดาต่างเปล่งเสียงแซ่ซ้องกึกก้องว่า: "พระธรรมจักรอันยอดเยี่ยมนี้ พระผู้มีพระภาคทรงหมุนให้เป็นไปแล้ว ณ ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน ใกล้เมืองพาราณสี อันสมณะ พราหมณ์ เทวดา มาร พรหม หรือใครๆ ในโลก จะหมุนกลับไม่ได้!" เสียงนั้นได้ดังกึกก้องต่อกันไปจนถึงชั้นจาตุมหาราชิกา ดาวดึงส์ ยามา ดุสิต นิมมานรดี ปรนิมมิตวสวัตตี ตลอดจนพรหมโลก หมื่นโลกธาตุได้หวั่นไหวสะเทือนสะท้าน และแสงสว่างอันหาประมาณมิได้ได้ปรากฏขึ้นในโลก
12
๑๒. พระพุทธพจน์ทรงเปล่งพระอุทาน: "อญฺญาสิ วต โภ โกณฺฑญฺโญ"
คำแปลภาษาไทย
ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคได้ทรงเปล่งพระอุทานขึ้นว่า: "โกณฑัญญะได้รู้แล้วหนอ! โกณฑัญญะได้รู้แล้วหนอ!" ด้วยเหตุนี้ คำว่า "อัญญาโกณฑัญญะ" (โกณฑัญญะผู้รู้แจ้งแล้ว) จึงได้เป็นชื่อของท่านพระโกณฑัญญะตั้งแต่นั้นเป็นต้นมาแลฯ
