1
๑. อารัมภกถา (ณ ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน เมืองพาราณสี)
เอวํ เม สุตํ: เอกํ สมยํ ภควา พาราณสิยํ วิหรติ อิสิปตเน มิคทาเยฯ ตตฺร โข ภควา ปญฺจวคฺคิเย ภิกฺขู อามนฺเตสิ:
Evaṃ me sutaṃ: Ekaṃ samayaṃ Bhagavā Bārāṇasiyaṃ viharati Isipatane Migadāye. Tatra kho Bhagavā pañcavaggiye bhikkhū āmantesi:
2
๒. ที่สุด ๒ อย่างที่บรรพชิตไม่พึงเสพ (กามสุขัลลิกานุโยค & อัตตกิลมถานุโยค)
เทฺวเม ภิกฺขเว อนฺตา ปพฺพชิเตน น เสวิตพฺพา: โย จายํ กาเมสุ กามสุขลฺลิกานุโยโค หีโน คมฺโม โปถุชฺชนิโก อนริโย อนตฺถสญฺหิโต, โย จายํ อตฺตกิลมถานุโยโค ทุกฺโข อนริโย อนตฺถสญฺหิโตฯ
Dveme, bhikkhave, antā pabbajitena na sevitabbā: Yo cāyaṃ kāmesu kāmasukhallikānuyogo hīno gammo pothujjaniko anariyo anatthasañhito, yo cāyaṃ attakilamathānuyogo dukkho anariyo anatthasañhito.
3
๓. มัชฌิมาปฏิปทา (ทางสายกลาง: อริยมรรคมีองค์ ๘)
เอเต เต ภิกฺขเว อุโภ อนฺเต อนุปคมฺม มชฺฌิมา ปฏิปทา ตถาคเตน อภิสมฺพุทฺธา จกฺขุกรณี ญาณกรณี อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตติฯ กตมา จ สา ภิกฺขเว มชฺฌิมา ปฏิปทา ตถาคเตน อภิสมฺพุทฺธา จกฺขุกรณี ญาณกรณี อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตติ? อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค, เสยฺยถีทํ: สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิฯ อยํ โข สา ภิกฺขเว มชฺฌิมา ปฏิปทา ตถาคเตน อภิสมฺพุทฺธา จกฺขุกรณี ญาณกรณี อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตติฯ
Ete te, bhikkhave, ubho ante anupagamma majjhimā paṭipadā Tathāgatena abhisambuddhā cakkhukaraṇī ñāṇakaraṇī upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati. Katamā ca sā, bhikkhave, majjhimā paṭipadā Tathāgatena abhisambuddhā cakkhukaraṇī ñāṇakaraṇī upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati? Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathīdaṃ: sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammā-ājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi. Ayaṃ kho sā, bhikkhave, majjhimā paṭipadā Tathāgatena abhisambuddhā cakkhukaraṇī ñāṇakaraṇī upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati.
4
๔. ทุกขอริยสัจ (ความจริงอันประเสริฐเรื่องความทุกข์)
อิทํ โข ปน ภิกฺขเว ทุกฺขํ อริยสจฺจํ: ชาติปิ ทุกฺขา, ชราปิ ทุกฺขา, มรณมฺปิ ทุกฺขํ, โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสาปิ ทุกฺขา, อปฺปิเยหิ สมฺปโยโค ทุกฺโข, ปิเยหิ วิปฺปโยโค ทุกฺโข, ยมฺปิจฺฉํ น ลภติ ตมฺปิ ทุกฺขํ, สงฺขิตฺเตน ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา ทุกฺขาฯ
Idaṃ kho pana, bhikkhave, dukkhaṃ ariyasaccaṃ: Jātipi dukkhā, jarāpi dukkhā, maraṇampi dukkhaṃ, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsāpi dukkhā, appiyehi sampayogo dukkho, piyehi vippayogo dukkho, yampicchaṃ na labhati tampi dukkhaṃ, saṅkhittena pañcupādānakkhandhā dukkhā.
Advertisement / สนับสนุนโดย
5
๕. ทุกขสมุทัยอริยสัจ (เหตุเกิดแห่งความทุกข์: ตัณหา ๓)
อิทํ โข ปน ภิกฺขเว ทุกฺขสมุทโย อริยสจฺจํ: ยายํ ตณฺหา โปโนพฺภวิกา นนฺทิราคสหคตา ตตฺร ตตฺราภินนฺทินี, เสยฺยถีทํ: กามตณฺหา, ภวตณฺหา, วิภวตณฺหาฯ
Idaṃ kho pana, bhikkhave, dukkhasamudayo ariyasaccaṃ: Yāyaṃ taṇhā ponobbhavikā nandirāgasahagatā tatra tatrābhinandinī, seyyathīdaṃ: kāmataṇhā, bhavataṇhā, vibhavataṇhā.
6
๖. ทุกขนิโรธอริยสัจ (ความดับสนิทแห่งความทุกข์: นิพพาน)
อิทํ โข ปน ภิกฺขเว ทุกฺขนิโรโธ อริยสจฺจํ: โย ตสฺสาเยว ตณฺหาย อเสสวิราคนิโรโธ จาโค ปฏินิสฺสคฺโค มุตฺติ อนาลโยฯ
Idaṃ kho pana, bhikkhave, dukkhanirodho ariyasaccaṃ: Yo tassāyeva taṇhāya asesavirāganirodho cāgo paṭinissaggo mutti anālayo.
7
๗. ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจ (หนทางสู่ความดับทุกข์: อริยมรรคมีองค์ ๘)
อิทํ โข ปน ภิกฺขเว ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา อริยสจฺจํ: อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค, เสยฺยถีทํ: สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิฯ
Idaṃ kho pana, bhikkhave, dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṃ: Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathīdaṃ: sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammā-ājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi.
8
๘. ญาณทัศนะ ๓ รอบ ๑๒ อาการในอริยสัจ ๔ (สัจจญาณ, กิจจญาณ, กตญาณ)
«อิทํ ทุกฺขํ อริยสจฺจนฺติ» เม ภิกฺขเว ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ ญาณํ อุทปาทิ ปญฺญา อุทปาทิ วิชฺชา อุทปาทิ อาโลโก อุทปาทิฯ «ตํ โข ปนิทํ ทุกฺขํ อริยสจฺจํ ปริญฺเญยฺยนฺติ» ... «ปริญฺญาตนฺติ» เม ภิกฺขเว ... จกฺขุํ อุทปาทิ ญาณํ อุทปาทิ ปญฺญา อุทปาทิ วิชฺชา อุทปาทิ อาโลโก อุทปาทิฯ (ครบ ๔ อริยสัจ ทั้ง ปริญฺเญยฺย-ปหาตพฺพ-สจฺฉิกาตพฺพ-ภาเวตพฺพ)
"Idaṃ dukkhaṃ ariyasaccan"ti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi ñāṇaṃ udapādi paññā udapādi vijjā udapādi āloko udapādi. "Taṃ kho panidaṃ dukkhaṃ ariyasaccaṃ pariññeyyan"ti ... "pariññātan"ti me, bhikkhave ... cakkhuṃ udapādi ñāṇaṃ udapādi paññā udapādi vijjā udapādi āloko udapādi.
Advertisement / สนับสนุนโดย
9
๙. พระผู้มีพระภาคทรงปฏิญญาการตรัสรู้อันยอดเยี่ยม
ยาวกีวญฺจ เม ภิกฺขเว อิเมสุ จตูสุ อริยสจฺเจสุ เอวนฺติปริวฏฺฏํ ทฺวาทสาการํ ยถาภูตํ ญาณทสฺสนํ น สุวิสุทฺธํ อโหสิ, เนว ตาวาหํ ภิกฺขเว สเทวเก โลเก สมาเรก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย «อนุวตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุทฺโธ»ติ ปจฺจญฺญาสึฯ ยโต จ โข เม ภิกฺขเว ... ญาณทสฺสนํ สุวิสุทฺธํ อโหสิ, อถาหํ ภิกฺขเว ... อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุทฺโธติ ปจฺจญฺญาสึฯ ญาณญฺจ ปน เม ทสฺสนํ อุทปาทิ: «อกุปฺปา เม วิมุตฺติ, อยมนฺติมา ชาติ, นตฺถิทานิ ปุนพฺภโว»ติฯ
Yāvakīvañca me, bhikkhave, imesu catūsu ariyasaccesu evantiparivaṭṭaṃ dvādasākāraṃ yathābhūtaṃ ñāṇadassanaṃ na suvisuddhaṃ ahosi, neva tāvāhaṃ, bhikkhave, sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya "anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho"ti paccaññāsiṃ. Yato ca kho me, bhikkhave ... ñāṇadassanaṃ suvisuddhaṃ ahosi, athāhaṃ, bhikkhave ... anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddhoti paccaññāsiṃ. Ñāṇañca pana me dassanaṃ udapādi: "Akuppā me vimutti, ayamantimā jāti, natthidāni punabbhavo"ti.
10
๑๐. พระอัญญาโกณฑัญญะได้ดวงตาเห็นธรรม (ธรรมจักษุ)
อิทมโวจ ภควาฯ อตฺตมนา ปญฺจวคฺคิยา ภิกฺขู ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทุํฯ อิมสฺมิญฺจ ปน เวยฺยากรณสฺมึ ภญฺญมาเน อายสฺมโต โกณฺฑญฺญสฺส วิรชํ วีตมลํ ธมฺมจกฺขุํ อุทปาทิ: «ยงฺกิญฺจิ สมุทยธมฺมํ, สพฺพนฺตํ นิโรธธมฺมนฺติ»ฯ
Idamavoca Bhagavā. Attamanā pañcavaggiyā bhikkhū Bhagavato bhāsitaṃ abhinanduṃ. Imasmiñca pana veyyākaraṇasmiṃ bhaññamāne āyasmato Koṇḍaññassa virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi: "Yaṅkiñci samudayadhammaṃ, sabbantaṃ nirodhadhamman"ti.
11
๑๑. พระธรรมจักรอันไม่มีใครหมุนกลับได้ & เสียงแซ่ซ้องของทวยเทพ
ปวตฺติเต จ ปน ภควตา ธมฺมจกฺเก ภุมฺมา เทวา สทฺทมนุสฺสาเวสุํ: «เอตมฺภควตา พาราณสิยํ อิสิปตเน มิคทาเย อนุตฺตรํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺติตํ อปฺปฏิวตฺติยํ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมินฺติ»ฯ (ภุมฺมา เทวา -> จาตุมฺมหาราชิกา -> ตาวตึสา -> ยามา -> ตุสิตา -> นิมฺมานรตี -> ปรนิมฺมิตวสวตฺตี -> พฺรหฺมกายิกา เทวา...)
Pavattite ca pana Bhagavatā dhammacakke bhummā devā saddamanussāvesuṃ: "Etambh识gavatā Bārāṇasiyaṃ Isipatane Migadāye anuttaraṃ dhammacakkaṃ pavattitaṃ appaṭivattiyaṃ samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā Mārena vā Brahmunā vā kenaci vā lokasmin"ti.
12
๑๒. พระพุทธพจน์ทรงเปล่งพระอุทาน: "อญฺญาสิ วต โภ โกณฺฑญฺโญ"
อถ โข ภควา อุทานํ อุทาเนสิ: «อญฺญาสิ วต โภ โกณฺฑญฺโญ, อญฺญาสิ วต โภ โกณฺฑญฺโญติ»ฯ อิติหิทํ อายสฺมโต โกณฺฑญฺญสฺส «อญฺญาโกณฺฑญฺโญ»เตฺวว นามํ อโหสีติฯ
Atha kho Bhagavā udānaṃ udānesi: "Aññāsi vata bho Koṇḍañño, aññāsi vata bho Koṇḍaññoti!" Itihidaṃ āyasmato Koṇḍaññassa "Aññākoṇḍañño"tveva nāmaṃ ahosīti.
