Logo
Bright from Within
Vipassana, Ecology & Inner Wisdom
สันตุฏฐิวรรค (หมวดความสันโดษ & วิเวก)

สุโข วิเวโก ตุฏฺฐสฺส สุตธมฺมสฺส ปสฺสโต

Roman script: Sukho viveko tuṭṭhassa sutadhammassa passato
คำอ่าน: สุ-โข วิ-เว-โก ตุด-ถัด-สะ สุ-ตะ-ทำ-มัด-สะ ปัด-สะ-โต
“ความสงัดของผู้สันโดษ มีธรรมปรากฏเห็นอยู่ นำสุขมาให้”
EN: “Solitude brings true happiness to the contented one who has heard and seen the Truth.”
แชร์ Facebook แชร์ Line
เข้าชม 201 ครั้ง
Advertisement / สนับสนุนโดย

ที่มาในพระไตรปิฎก & พุทธประวัติ

พระไตรปิฎกอ้างอิง:
วินัยปิฎก มหาวรรค เล่ม ๔ หน้า ๖ (วิ.มหา. ๔/๖), ขุททกนิกาย อุทาน เล่ม ๒๕ หน้า ๘๖ (ขุ.อุ. ๒๕/๘๖)

ปรากฏใน "มุจจลินทสูตร" พระพุทธองค์ทรงเปล่งอุทานนี้ขณะเสวยวิมุตติสุขใต้ต้นมุจจลินท์ (ไม้จิก) ในสัปดาห์ที่ ๓ หลังการตรัสรู้ เมื่อพญานาคมุจจลินท์ขดกายแผ่พังพานปกป้องจากพายุฝนอันหนาวเหน็บตลอด ๗ วัน

จำแนกคำศัพท์ภาษาบาลีทีละคำ

คำบาลี คำอ่าน ความหมายภาษาไทย ความหมายภาษาอังกฤษ
สุโข (Sukho)
Sukho
su-kho เป็นสุข, ก่อให้เกิดความสุขที่แท้จริง Blissful, giving rise to genuine happiness
วิเวโก (Viveko)
Viveko
vi-ve-ko ความวิเวก, ความสงัดจากความวุ่นวายและกิเลส Solitude, seclusion from turmoil and defilements
ตุฏฺฐสฺส (Tutthassa)
Tuṭṭhassa
tut-thas-sa ของบุคคลผู้มีความสันโดษ, ผู้ยินดีในสิ่งที่มี Of the contented one, who rejoices in what one has
สุตธมฺมสฺส (Sutadhammassa)
Sutadhammassa
su-ta-dham-mas-sa ของผู้สดับตรับฟังธรรม, ผู้ศึกษาคำสอน Of one who has listened to and comprehended the Dhamma
ปสฺสโต (Passato)
Passato
pas-sa-to ของผู้มองเห็นแจ้ง, ผู้รู้แจ้งเห็นจริงตามสภาวะ Of one who clearly sees, perceiving reality as it truly is
Advertisement / สนับสนุนโดย

คำอธิบายและบทวิเคราะห์ธรรมะ

ความสุขในโลกียวิสัยมักผูกติดอยู่กับการครอบครอง สิ่งเร้าภายนอก และการตอบสนองความปรารถนาที่ไม่สิ้นสุด ทว่าพุทธพจน์บทนี้ได้เปิดเผยสัจธรรมอันลึกซึ้งว่า “ความสุขขั้นสูงสุดไม่ได้เริ่มต้นจากการไขว่คว้าหาเพิ่ม หากแต่กำเนิดขึ้นจากความสงบสงัดภายในจิตใจ (วิเวก)” ของผู้ที่มีความอิ่มเอมในตนเอง (สันโดษ) และมองเห็นความเป็นไปของธรรมชาติรอบกายตามความจริง

หัวใจของ “วิเวก” ในทางพุทธศาสนามี ๓ มิติสำคัญ:
๑. กายวิเวก — การปลีกตนออกจากสิ่งแวดล้อมที่สับสนวุ่นวาย เพื่อให้ร่างกายและประสาทสัมผัสได้พักผ่อน
๒. จิตวิเวก — สภาวะที่จิตสงบนิ่ง ตั้งมั่น ปราศจากนิวรณ์และความฟุ้งซ่านรบกวน เปี่ยมด้วยสติสัมปชัญญะ
๓. อุปธิวิเวก — ความสงัดขั้นสูงสุดคือจิตที่สลัดหลุดจากความยึดมั่นถือมั่นและกิเลสอาสวะทั้งปวง

เมื่อบุคคลใดเป็นผู้ “ได้ยินได้ฟังธรรม” (สุตธัมมะ) และนำความรู้นั้นมา “เพ่งพินิจจนเห็นแจ้งด้วยปัญญาตนเอง” (ปัสสโต) บุคคลนั้นย่อมค้นพบวิหารธรรมแห่งความสงบเย็นที่ไม่ต้องพึ่งพาปัจจัยภายนอกเลย

ข้อคิดและการนำไปปรับใช้ในชีวิตประจำวัน

  • �� จัดสรรเวลา "Digital Detox" หรือชั่วโมงแห่งความเงียบในแต่ละวัน วางสมาร์ทโฟนลง เพื่อให้สมองและจิตใจได้สัมผัสกายวิเวก
  • �� ฝึกสำรวจตนเองและชื่นชมสิ่งที่มีอยู่จริงรอบตัว แทนการเปรียบเทียบชีวิตกับผู้อื่นบนสื่อสังคมออนไลน์
  • �� ปลูกฝังการเจริญสติรู้ลมหายใจเข้า-ออก เพื่อดึงจิตกลับคืนสู่บ้านภายในเมื่อเผชิญกับความกดดันในชีวิตประจำวัน

มิติแห่งการเจริญสติ & วิปัสสนากรรมฐาน

ในการปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐาน ความสงัดไม่ใช่เพียงการหลีกหนีผู้คน แต่คือการสร้าง "พื้นที่ว่างในจิตใจ" เมื่อจิตไม่ไหลไปตามกิเลสปรุงแต่ง จิตจะประจักษ์ในความเกิด-ดับของรูปนาม ความสันโดษจะเกิดขึ้นเองโดยธรรมชาติเพราะรู้เท่าทันว่าไม่มีสิ่งใดที่น่ายึดถือเป็นตัวตน

Advertisement / สนับสนุนโดย
เรียนรู้ธรรมะร่วมสมัย

อ่านบทความวิชาการ การบูรณาการวิปัสสนา และการฟื้นฟูระบบนิเวศ เพื่อสร้างความตระหนักรู้สู่สังคม

เข้าสู่คลังบทความ
Advertisement / สนับสนุนโดย
คัดลอกพุทธสุภาษิตเรียบร้อยแล้ว