กามา หิ จิตฺรา มธุรา มโนรมาวิรูปรูเปน มเถนฺติ จิตฺตํอาทีนวํ กามคุเณสุ ทิสฺวาเอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป "Reflecting upon Kāmā hi citarā madhurā manoramāvirūparūpen mathenati citatṃādīnavṃ kāmaguṇesu disavāeko care khagagavisāṇakapapo: "กามทั้งหลาย ตระการหวานชื่นใจ ย่อมย่ำยีจิตโดยรูปร่างต่าง ๆ กัน บุคคลพึงเห็นโทษในกามคุณแล้วเที่ยวไปผู้เดียวเหมือนนอแรด""

Tipitaka Canonical Source & Context

Canonical Reference:

พระไตรปิฎก (พุทธศาสนสุภาษิต)

Recorded in the Tipitaka scripture: พระไตรปิฎก (พุทธศาสนสุภาษิต)

Word-by-Word Pali Vocabulary Breakdown

Pali Word	Phonetic	Thai Meaning	English Meaning
Kāmā กามา	กามา	กามทั้งหลาย ตระการหวานชื่นใจ ย่อมย่ำยีจิตโดยรูปร่างต่าง ๆ กัน บุคคลพึงเห็นโทษในกามคุณแล้วเที่ยวไปผู้เดียวเหมือนนอแรด.	Reflecting upon Kāmā hi citarā madhurā manoramāvirūparūpen mathenati citatṃādīnavṃ kāmaguṇesu disavāeko care khagagavisāṇakapapo: "กามทั้งหลาย ตระการหวานชื่นใจ ย่อมย่ำยีจิตโดยรูปร่างต่าง ๆ กัน บุคคลพึงเห็นโทษในกามคุณแล้วเที่ยวไปผู้เดียวเหมือนนอแรด"
Hi หิ	หิ	กามทั้งหลาย ตระการหวานชื่นใจ ย่อมย่ำยีจิตโดยรูปร่างต่าง ๆ กัน บุคคลพึงเห็นโทษในกามคุณแล้วเที่ยวไปผู้เดียวเหมือนนอแรด.	Reflecting upon Kāmā hi citarā madhurā manoramāvirūparūpen mathenati citatṃādīnavṃ kāmaguṇesu disavāeko care khagagavisāṇakapapo: "กามทั้งหลาย ตระการหวานชื่นใจ ย่อมย่ำยีจิตโดยรูปร่างต่าง ๆ กัน บุคคลพึงเห็นโทษในกามคุณแล้วเที่ยวไปผู้เดียวเหมือนนอแรด"
Citarā จิตฺรา	จิตฺรา	กามทั้งหลาย ตระการหวานชื่นใจ ย่อมย่ำยีจิตโดยรูปร่างต่าง ๆ กัน บุคคลพึงเห็นโทษในกามคุณแล้วเที่ยวไปผู้เดียวเหมือนนอแรด.	Reflecting upon Kāmā hi citarā madhurā manoramāvirūparūpen mathenati citatṃādīnavṃ kāmaguṇesu disavāeko care khagagavisāṇakapapo: "กามทั้งหลาย ตระการหวานชื่นใจ ย่อมย่ำยีจิตโดยรูปร่างต่าง ๆ กัน บุคคลพึงเห็นโทษในกามคุณแล้วเที่ยวไปผู้เดียวเหมือนนอแรด"
Madhurā มธุรา	มธุรา	กามทั้งหลาย ตระการหวานชื่นใจ ย่อมย่ำยีจิตโดยรูปร่างต่าง ๆ กัน บุคคลพึงเห็นโทษในกามคุณแล้วเที่ยวไปผู้เดียวเหมือนนอแรด.	Reflecting upon Kāmā hi citarā madhurā manoramāvirūparūpen mathenati citatṃādīnavṃ kāmaguṇesu disavāeko care khagagavisāṇakapapo: "กามทั้งหลาย ตระการหวานชื่นใจ ย่อมย่ำยีจิตโดยรูปร่างต่าง ๆ กัน บุคคลพึงเห็นโทษในกามคุณแล้วเที่ยวไปผู้เดียวเหมือนนอแรด"
Manoramāvirūparūpen มโนรมาวิรูปรูเปน	มโนรมาวิรูปรูเปน	กามทั้งหลาย ตระการหวานชื่นใจ ย่อมย่ำยีจิตโดยรูปร่างต่าง ๆ กัน บุคคลพึงเห็นโทษในกามคุณแล้วเที่ยวไปผู้เดียวเหมือนนอแรด.	Reflecting upon Kāmā hi citarā madhurā manoramāvirūparūpen mathenati citatṃādīnavṃ kāmaguṇesu disavāeko care khagagavisāṇakapapo: "กามทั้งหลาย ตระการหวานชื่นใจ ย่อมย่ำยีจิตโดยรูปร่างต่าง ๆ กัน บุคคลพึงเห็นโทษในกามคุณแล้วเที่ยวไปผู้เดียวเหมือนนอแรด"
Mathenati มเถนฺติ	มเถนฺติ	กามทั้งหลาย ตระการหวานชื่นใจ ย่อมย่ำยีจิตโดยรูปร่างต่าง ๆ กัน บุคคลพึงเห็นโทษในกามคุณแล้วเที่ยวไปผู้เดียวเหมือนนอแรด.	Reflecting upon Kāmā hi citarā madhurā manoramāvirūparūpen mathenati citatṃādīnavṃ kāmaguṇesu disavāeko care khagagavisāṇakapapo: "กามทั้งหลาย ตระการหวานชื่นใจ ย่อมย่ำยีจิตโดยรูปร่างต่าง ๆ กัน บุคคลพึงเห็นโทษในกามคุณแล้วเที่ยวไปผู้เดียวเหมือนนอแรด"
Citatṃādīnavṃ จิตฺตํอาทีนวํ	จิตฺตํอาทีนวํ	กามทั้งหลาย ตระการหวานชื่นใจ ย่อมย่ำยีจิตโดยรูปร่างต่าง ๆ กัน บุคคลพึงเห็นโทษในกามคุณแล้วเที่ยวไปผู้เดียวเหมือนนอแรด.	Reflecting upon Kāmā hi citarā madhurā manoramāvirūparūpen mathenati citatṃādīnavṃ kāmaguṇesu disavāeko care khagagavisāṇakapapo: "กามทั้งหลาย ตระการหวานชื่นใจ ย่อมย่ำยีจิตโดยรูปร่างต่าง ๆ กัน บุคคลพึงเห็นโทษในกามคุณแล้วเที่ยวไปผู้เดียวเหมือนนอแรด"
Kāmaguṇesu กามคุเณสุ	กามคุเณสุ	กามทั้งหลาย ตระการหวานชื่นใจ ย่อมย่ำยีจิตโดยรูปร่างต่าง ๆ กัน บุคคลพึงเห็นโทษในกามคุณแล้วเที่ยวไปผู้เดียวเหมือนนอแรด.	Reflecting upon Kāmā hi citarā madhurā manoramāvirūparūpen mathenati citatṃādīnavṃ kāmaguṇesu disavāeko care khagagavisāṇakapapo: "กามทั้งหลาย ตระการหวานชื่นใจ ย่อมย่ำยีจิตโดยรูปร่างต่าง ๆ กัน บุคคลพึงเห็นโทษในกามคุณแล้วเที่ยวไปผู้เดียวเหมือนนอแรด"
Disavāeko ทิสฺวาเอโก	ทิสฺวาเอโก	กามทั้งหลาย ตระการหวานชื่นใจ ย่อมย่ำยีจิตโดยรูปร่างต่าง ๆ กัน บุคคลพึงเห็นโทษในกามคุณแล้วเที่ยวไปผู้เดียวเหมือนนอแรด.	Reflecting upon Kāmā hi citarā madhurā manoramāvirūparūpen mathenati citatṃādīnavṃ kāmaguṇesu disavāeko care khagagavisāṇakapapo: "กามทั้งหลาย ตระการหวานชื่นใจ ย่อมย่ำยีจิตโดยรูปร่างต่าง ๆ กัน บุคคลพึงเห็นโทษในกามคุณแล้วเที่ยวไปผู้เดียวเหมือนนอแรด"
Care จเร	จเร	กามทั้งหลาย ตระการหวานชื่นใจ ย่อมย่ำยีจิตโดยรูปร่างต่าง ๆ กัน บุคคลพึงเห็นโทษในกามคุณแล้วเที่ยวไปผู้เดียวเหมือนนอแรด.	Reflecting upon Kāmā hi citarā madhurā manoramāvirūparūpen mathenati citatṃādīnavṃ kāmaguṇesu disavāeko care khagagavisāṇakapapo: "กามทั้งหลาย ตระการหวานชื่นใจ ย่อมย่ำยีจิตโดยรูปร่างต่าง ๆ กัน บุคคลพึงเห็นโทษในกามคุณแล้วเที่ยวไปผู้เดียวเหมือนนอแรด"
Khagagavisāṇakapapo ขคฺควิสาณกปฺโป	ขคฺควิสาณกปฺโป	กามทั้งหลาย ตระการหวานชื่นใจ ย่อมย่ำยีจิตโดยรูปร่างต่าง ๆ กัน บุคคลพึงเห็นโทษในกามคุณแล้วเที่ยวไปผู้เดียวเหมือนนอแรด.	Reflecting upon Kāmā hi citarā madhurā manoramāvirūparūpen mathenati citatṃādīnavṃ kāmaguṇesu disavāeko care khagagavisāṇakapapo: "กามทั้งหลาย ตระการหวานชื่นใจ ย่อมย่ำยีจิตโดยรูปร่างต่าง ๆ กัน บุคคลพึงเห็นโทษในกามคุณแล้วเที่ยวไปผู้เดียวเหมือนนอแรด"

In-depth Commentary & Spiritual Insight

The sacred Buddhist verse "Kāmā hi citarā madhurā manoramāvirūparūpen mathenati citatṃādīnavṃ kāmaguṇesu disavāeko care khagagavisāṇakapapo" (Thai: กามา หิ จิตฺรา มธุรา มโนรมาวิรูปรูเปน มเถนฺติ จิตฺตํอาทีนวํ กามคุเณสุ ทิสฺวาเอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป) teaches: "กามทั้งหลาย ตระการหวานชื่นใจ ย่อมย่ำยีจิตโดยรูปร่างต่าง ๆ กัน บุคคลพึงเห็นโทษในกามคุณแล้วเที่ยวไปผู้เดียวเหมือนนอแรด.". This timeless insight from the Tipitaka (พระไตรปิฎก (พุทธศาสนสุภาษิต)) illuminates the profound connection between inner awareness, ethical action, and spiritual liberation.

By contemplating this teaching, one learns to anchor the wandering mind in the clarity of the present moment, dissolving turbulent attachments and unlocking enduring peace.

Practical Takeaways for Daily Life

�� Apply the wisdom of "Kāmā hi citarā madhurā manoramāvirūparūpen mathenati citatṃādīnavṃ kāmaguṇesu disavāeko care khagagavisāṇakapapo" in daily decision-making.
�� Cultivate mindful awareness to maintain mental balance amid life's unpredictable currents.
�� Strengthen spiritual integrity and extend compassion toward nature and fellow beings.

Mindfulness & Vipassana Reflection

From the perspective of Vipassana meditation, this verse serves as a contemplative anchor for Satipatthana (foundations of mindfulness), guiding the mind to transcend dualistic grasping into pristine awareness.

Previous Proverb Evamādīnavṃ ñatavā taṇahā dukakhasas samabhavṃvītataṇaho anādāno sato bhikakhu paribabaje Next Proverb Kodhṃ jahe vipapajaheyay mānṃsañañojanṃ sababamatikakameyayatṃ nāmarūpasamimasajajamānṃakiñacanṃ nānupatanati saṅagā

Related Buddhist Proverbs

Manopubbaṅgamā dhammā

“Mind precedes all mental states; mind is their chief; they are all mind-made.”

ขุททกนิกาย ธรรมบท เล่ม ๒๕ หน้า ๑๕ (ขุ.ธ. ๒๕/๑๕)

Dasasanakāmo sīlavatṃ sadadhamamṃ sotumicachativineyay macacheramalṃ s ve sadadhoti vucacati

“Reflecting upon Dasasanakāmo sīlavatṃ sadadhamamṃ sotumicachativineyay macacheramalṃ s ve sadadhoti vucacati: "ผู้ใด ใคร่เห็นผู้มีศีล ปรารถนาฟังพระสัทธรรม กำจัดมลทินคือความตระหนี่ได้ ผู้นั้นแล ท่านเรียกว่าผู้มีศรัทธา"”

พระไตรปิฎก (พุทธศาสนสุภาษิต)

Saddhā sādhu patiṭṭhitā

“Reflecting upon Saddhā sādhu patiṭṭhitā: "ศรัทธาตั้งมั่นแล้ว ยังประโยชน์ให้สำเร็จ"”

(สํ.ส. 15/50)

View All Proverbs

Contemporary Buddhist Wisdom

Explore academic research, Vipassana integration, and ecological conservation for holistic spiritual living.

Explore Articles